TARİHÇE

Potomya adının kaynağına ait söylenceler birbirine yakındır. Birincisi Potomya’ nın üç büyük derenin (çayın) birleştiği yer anlamında Rumca Potomya denmiştir. İkinci söylence birinciye yakın bir tanımlama gösterir.Buna göre Potomya adının aslı yörede çok sayıda dere ve çay olmasına dayanarak Rumca Potamas(Irmak) yurdu anlamında olan Potomia’dan gelmektedir.Potomya Osmanlı’ların bölgeyi fethinden önce ve sonra Potomiya adıyla anıldı.Zamanla bu isim değişime uğrayarak Potomya oldu.Cumhuriyetin kurulmasıyla da Güneysu ismini aldı.

Güneysu (Potomya) Rize’ye yakın olduğundan Rize’nin tarihi ile birlikte anılmaktadır. Güneysu’ nün tarih öncesi çağlarıyla ilgili yapılan araştırmada, bölge yontma taş çağından sonra iskan görmüştür. Güneysu(Potomya) MÖ 650-500 yıllarında Miletliler tarafından küçük bir Pazar yeri olarak kurulduğu tahmin edilmektedir. Güneysu (Potomya), M.Ö 606 yılında kısa bir süre için Medlerin hakimiyeti astlına girmiş daha sonra sırasıyla Pensler’ in, Pontus Devleti’nin,Roma İmparatorluğunun,Bizans İmparatorluğu’nun ve Trabzon Rum Devleti’nin egemenliğine girmiştir.Malazgirt zaferinden sonra bir ara Selçuklu’ nun yönetimine girmiş ise de Trabzon Rum devleti bölgeye hakim olmuştur.1461 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon’u fethinden sonra, Osmanlı İmparatorluğuna katılmıştır.

1880’de Trabzon vilayetinin merkez,Gümüşhane ve Lazistan olmak üzere 3 sancağı vardı Bir kaza olan Rize, Lazistan sancağına, Potomya(Güneysu) ise Rize kazasına bağlıydı.Trabzon vilayeti ve Lazistan sancağı bu yönetsel bölümlerini 1918’e kadar korudu Lazistan Sancağı’nın başlıca yöneticileri 1 mutasarrıf, 4 kaymakam ve 8 müdür idi. Müslümanların dinsel hizmetlerini müftü ve naipler yerine getirmekteydi.

20 Nisan 1924’te Rize il durumuna getirildi.Güneysu’ da Rize’ye bağlandı. 1933 yılında bazı illerin birleştirilmesine ilişkin kanunla Artvin ve Rize Çoruh adı altında Rize merkez olmak üzere yeni bir il durumuna getirildi. Güneysu’ da Çoruh iline bağlandı. 1936 yılında Çoruh ili kaldırılarak yalnızca Pazar ilçesine sahip olan Rize ili oluşturuldu.Güneysu yeniden Rize’ye bağlandı.

19yy’da Potomya deresi adı altında 11 para köy vardı 11 parça köy anlamında bu köyler şunlardı.Ğazavit, Veroz, Kurloz, Kamboz, Singaz, Kaluharaf, Pilihoz, Setoz, Gürgen, Mişona, ve Kaçiran.

Şimdiki dört mahalle ve on dokuz köyü içinde barındıran bu köyler, Cumhuriyetten sonra isim değiştirdi.Ğazavit(Ulucami), Veroz(Küçükcami), Kurloz(Adacami), Kamboz (İslahiye), Singaz (Tepebaşi), Kaluharaf (Kiremitköy), Pilihoz (Dumankaya), Setoz (Kibledağı), Gürgen (Gürgen), Mişona (Pazarköy), Kaçiran (Zincirliköprü).

Bu köyler 1940 lı yıllarda yine 11’e; bucak merkezi dahil 1955 yılında 14’e; 1960-70 li yıllarda 16’ya; 1975-80-85’li yıllarda 22’ye 1995’te ise 23’e yükseldi.
Güneysu Rize iline köy köy bağlı iken 1944 yılında Rize iline bağlı bir nahiye oldu. 12.06.1969 yılında Ulucami ve Küçükcami köyleri birleşerek Güneysu belediye teşkilatı kuruldu ve ilk seçimlerde Yusuf Hazavitligil belediye başkanı oldu.1973-1989 yılları arasında Hilmi Mamati belediye başkanlığı yaptı.Güneysu Rize”ye bir bucak (nahiye) iken, 04.07. 1987 gün 3392 sayılı kanunla ayrılarak ilçe oldu.Bir yıl sonra Kaymakamlık ve adliye teşkilatı hizmete başladı. 1989-99 yılları arasında da belediye başkanlığını Hakki Bayraktar yaptı. 18 Nisan 1999 seçimlerinde belediye başkanlığını kazanan Ahmet Minder halen bu görevi yürütmektedir.